Neutraal maar met een zelfverzekerde blik, kijkt Marloes Schreur je aan. Ze staat stil, haar armen losjes langs haar lichaam. Haar schaduw toont een ander beeld: een gebogen rug, een omhoog geheven knie en armen die gekruist de lucht in reiken. De flyer van dansvoorstelling Rauw door DeDansDivisie, geeft weer wat rouw op veel momenten is: het contrast tussen binnen- en buitenkant, een omgeving die iets anders van je verwacht dan jij nodig hebt en de schaduw van verdriet die altijd met je meegaat. ,,Rouw heeft veel gezichten en kan ongelooflijk onvoorspelbaar zijn. Ik kan sterk en krachtig de dag in stappen, maar een passerende Landrover, waar Jocco zo verknocht aan was, kan dan ineens, boem, ervoor zorgen dat het verdriet in alle heftigheid boven komt.”

Marloes Schreur

In het najaar van 2017 verloor Marloes Schreur in korte tijd zowel haar vader als haar grote liefde Jocco. Jaren daarvoor, toen ze 21 was, overleed haar moeder. ,,In die tijd met mijn moeder stopte ik mijn verdriet weg. Ik stortte me volledig op mijn studie en werk om maar niet de pijn te hoeven voelen.” Het bracht haar niet verder, realiseerde ze zich toen ze tijdens een stage ogenschijnlijk vanuit het niets uitviel. Hoe immens en niet te bevatten groot het verdriet ook was toen haar partner en vader anderhalf jaar geleden vlak na elkaar overleden, één ding wist ze: ,,Het moet dit keer anders. Ik moet het verdriet recht in de ogen kijken, het rouwproces volledig aangaan.”

Schreur, strategisch adviseur bij de gemeente Leeuwarden, nam danseres en choreograaf Marlien Seinstra in de arm. Als goede vriendin maakte zij de ziekte en het overlijden van Marloes’ vader en de onverwachte dood van Jocco van dichtbij mee. De vriendinnen gingen een intensief traject in waarin al snel ook danseres Malou Swart en violist Remi Adriaansz aanhaakten. Zo ontstond Rauw, een theatrale voorstelling met live muziek, vertelling en dans in een choreografie van Seinstra. De teksten zijn van Marloes zelf, met dank aan schrijver en dichter Elmar Kuiper. ,,Hij wist woorden te vinden als ik die niet had en hielp me die de volledige betekenis te geven, op een manier dat het nog steeds míjn woorden zijn.”

Soms ook zijn er domweg geen woorden te vinden voor rouw. Het is precies dat wat Rauw volgens Seinstra en Schreur urgent maakt voor mensen die met afscheid en verlies te maken hebben. Honderden boeken zijn er immers al over dit onderwerp geschreven. ,,Maar dans biedt een andere manier van communiceren. Met je lichaam kun je gevoelens verbeelden die niet in woorden zijn uit te drukken”, zegt Seinstra. En dans kan taal versterken, vult Schreur aan. ,,Zinnen krijgen dankzij de context van dans intrinsieke waarde; je gaat de woorden lijfelijk voelen.” Seinstra: ,,Wetenschapsjournalist Mark Mieras verwoordt dat mooi. Kunst beroert andere snaren, zegt hij. Tijdens een voorstelling kruip je als het ware even in het brein van de ander en ontstaat een nieuwe manier van verbinden.”

Grillig

Rauw wil zo een extra dimensie toevoegen, en uitstijgen boven de clichés die aan rouw kleven. Seinstra: ,,De wetenschap hanteert zes fasen van rouw. Op zich fijn gereedschap, maar voor mij minder interessant. Bij Marloes heb ik van dichtbij kunnen zien dat die fasen niet chronologisch zijn, maar grillig: ze grijpen in elkaar terug, schuren en botsen en keren soms snoeihard terug.” Rauw prikt door deze lagen heen. ,,Rouw is een voortdurende zoektocht naar communicatie met elkaar, naar je op de juiste manier met elkaar verbinden. Een ingewikkeld spel van aftasten wanneer je er moet zijn of een stap achteruit moet doen. We zijn geneigd verwachtingen op elkaar te projecteren bij de eerste stappen die je zet na een verlies. Of je wel of niet in therapie gaat, het moment waarop je weer gaat werken of een nieuwe relatie aangaat. Vooral dit aspect willen we met deze voorstelling bespreekbaar maken.”

Heftige thematiek voor een dansvoorstelling. ,,Toch is Rauw vooral een voorstelling over het leven geworden en minder over de dood”, constateert Seinstra. ,,Ze gaat over zingeving: wat vind jij écht belangrijk in jouw leven.” Schreur: ,,De dood maakt het vergankelijke plots heel zichtbaar. De vraag die wij onszelf en het publiek stellen is dan ook: hoe leef jij je leven en is het de manier zoals jij dat wilt? Doe jij de dingen waarvan je hart sneller gaat kloppen? Ik ervaar dat de voorstelling ook heel sterk over hoop en dankbaarheid gaat. Kijk naar wat je wél hebt en koester dat.”

Twijfel

Seinstra twijfelde geen moment toen Marloes haar benaderde om samen een dansvoorstelling te maken over zo’n groot thema dat, door hun vriendschap, zo nadrukkelijk aanwezig is. ,,Juist dat we zo dichtbij elkaar staan, maakt dat we alles op tafel kunnen gooien. Er is niets wat we niet bespreken. Ik heb Marloes dagboeken mogen lezen en haar honderden vragen kunnen stellen. Hierdoor heb ik alles in de voorstelling kunnen stoppen, wat ik wilde. Het enige waarvoor ik moest waken, is dat ik niet in Marloes’ verhaal verdween. Dat ik een verdrietige jonge vrouw zou neerzetten met háár verhaal. We wilden een universele productie maken waarin iedereen zich herkent.”

Schreur wil met Rauw anderen een spiegel voorhouden. ,,Ik hoop dat mensen beseffen wat écht telt in hun leven. Ik ben daar door heel verdrietige omstandigheden achtergekomen, maar gun anderen die bewustwording ook.” De voorstelling is dan ook beslist geen rouwhandleiding. ,,Dat is zo individueel. Ik ben geen voorbeeld van hoe het zou moeten. Ik heb zelf ervaren dat vluchten voor mij niet werkt: de pijn, het verdriet en gemis; ze komen elke keer terug. Na de dood van Jocco en mijn vader was het voor mij dan ook enorm belangrijk om op te staan en kracht uit dit nieuwe verlies te trekken, in plaats van de dekens over me heen te slaan en weg te kruipen. Met Rauw geef ik op mijn manier betekenis aan mijn verdriet.”

Rust en kracht

Begin vorig jaar reisde Schreur naar Nieuw-Zeeland, een reis die zij en Jocco samen hadden willen maken. ,,Heel even heb ik overwogen om als de ‘oude’ Marloes te vertrekken. Om me daar, aan de andere kant van de wereld waar niemand me kent, anoniem te bewegen zonder dat je een etiket opgeplakt krijgt. Loskomen en alles even achter me laten, daaraan had ik behoefte.” Maar zo werkt het niet, ervoer ze. ,,Verlies hoort bij me. Dat kun je niet loskoppelen of wegzetten, ook niet eventjes. Verlies is onderdeel van mij en onderdeel van mijn verbinding met andere mensen. Dat te weten, geeft me rust en kracht.”

Dit artikel was te lezen in het Friesch Dagblad van 10 april 2019. De auteur is Rianne Kramer, de foto bij dit bericht is gemaakt door Imazzo.